De meeste mensen deugen

Zo luidt de titel van het mooie boek van Rutger Bregman. Een aanrader !

Al eeuwen is de westerse cultuur doordrongen van het geloof in de verdorvenheid van de mens. Maar wat als we het al die tijd mis hadden ? In dit boek geeft Rutger Bregman nieuwe antwoorden op oude vragen. Waarom veroverde juist onze soort de aarde? Hoe verklaren we onze grootste misdaden? En zijn we diep vanbinnen geneigd tot het kwade of tot het goede? Het boek herschrijft de geschiedenis, maar werpt ook een nieuw licht op onze toekomst.

Hieronder de inhoudsopgave, met soms er enkele woorden bij, om wat van de inhoud alvast te onthullen:

Proloog: Londenaren in sep. 1940 tijdens de Blitzkrieg: geen bewijs voor een verzwakking van de moraal !?

  1. Een nieuw realisme: in noodgevallen komt het beste in mensen naar boven, placebo en nocebo, het nieuws gaat meestal over (sombere) uitzonderingen, 1) negativity bias; van teveel angst ging je niet dood, van te weinig wel, 2) availability bias: als je ergens makkelijk een voorbeeld van kunt noemen, denk je dat het vaker voorkomt. Drie waarschuwingen vooraf: je ontmoet: cynisme, de machtigen, spot.
  2. De echte Lord of the Flies: William Golding, 1951 versus 1965-1966 op Tonga (Peter Warner en Mano Totau)

Deel 1. De natuurstaat: Thomas Hobbes (de mens is van nature tot het kwade geneigd, de beschaving kan ons redden, Leviathan, ‘oorlog van allen tegen allen’) versus Jean-Jacques Rousseau (tot het goede geneigd, de ‘beschaving’ verpest ons)

  1. (3) De opmars van de Homo puppy, serotonine (het ‘gelukshormoon’) en oxytocine (het ‘knuffelhormoon’), The survival of the friendliest, de mens is een sociale leermachine, sociale mensen zijn uiteindelijk ook slimmer. Onze geest heeft evenveel behoefte aan contact, als ons lijf aan voedsel.
  2. (4) Kolonel en historicus Marshall en de soldaten die niet schoten, nov. 1943. Geen enkel overtuigend bewijs voor oorlog in de oertijd. Oorlog gaat niet eindeloos terug in de tijd, had een begin.
  3. (5) De vloek van ‘de beschaving’, 15.000 jaar terug, het einde van de ijstijd: de eerste nederzettingen en de uitvinding van het privé-bezit.
  4. (6) Het mysterie van Paaseiland, een echte casus, waarin de inzichten uit de vorige hoofdstukken samen komen. Met Thor Heyerdahl die ook de waarheid manipuleert.

Deel 2. Na Auschwitz, de wild west jaren van de sociale psychologie, nu blik achter de schermen ervan.

  1. (7) In de kelder van de Stanford-universiteit, (1954 bij Muzaref Sherif en) 1971 bij Philip G. Zimbardo: brave jongens kunnen zomaar veranderen in kampbeulen. (ten tijde van Big Brother, met Knuffel Ruudje en zo)
  2. (8) Stanley Milgram en de schokmachine, (Befehl is Befehl), 1961-1962. Het kwade moet zich steevast vermommen als het goede. Eichmann dacht dat hij goed deed. Een en ander gaat niet over gehoorzaamheid maar over conformisme (meelopen). Communicatie en confrontatie, compassie en verzet tegen dubieuze autoriteit is te leren. Verzet is niet hopeloos: zie verhaal over Denemarken in WO II.
  3. (9) De dood van Kitty (Catherine Susan) Genovese, (Wir haben es nicht gewusst), 1964, omstanders en met elkaar kunnen communiceren, als er sprake is van een levensgevaarlijke situatie.

Deel 3. Waarom goede mensen slechte dingen doen, machthebbers logen en manipuleerden. Zwartste bladzijden dramatische mismatch ? Waardoor ?

  1. (10) Hoe empathie verblindt, over: waarom de Duitsers zo hard doorvochten. Kracht van een leger vooral door vriendschappelijke banden tussen de soldaten. Empathie gaat over de enkeling, (met risico van) exclusie. Empathie en xenofobie zijn 2 kanten van dezelfde medaille. Doden doe je meestal niet van dichtbij, maar van ver weg. Zie bijv. drones. Ook psychologische afstand te vergroten. Mensen aan de top kunnen eenvoudig afstand bewaren tot de vijand.
  2. (11) Hoe macht corrumpeert, toegepast machiavellisme, psychologie van de macht. Als leiders eenmaal de top bereikt hebben, kan de macht hen zomaar naar het hoofd stijgen. Machthebbers verzinnen steeds nieuwe redenen voor hun privileges: mythes, bijv. God. Schaamteloosheid (geen moraal) van machthebbers, survival of the shameless.
  3. (12) De vergissing van de Verlichting: We zijn een dier dat uit zijn natuurlijke omgeving is gerukt. Al duizenden jaren proberen we de vloek van de beschaving -zie h. 5- te bezweren. Met de Verlichting leek dat te lukken, met de rede. Theory of Moral Sentiments. Door David Hume e.d. verkeerd mensbeeld. Kunnen we de rede inzetten, instituties herontwerpen, op basis van het mensbeeld dat de meeste mensen deugen ?

Deel 4. Een nieuw realisme: verwachtingen van anderen (Pygmalion-effect) en nachtmerries over anderen (Golem-effect) zijn machtige wapens. In het vervolg: mensen die de wereld herscheppen naar hun evenbeeld.

  1. (13) De kracht van Intrinsieke motivatie, Jos de Blok (van Buurtzorg, gestart in 2006) ziet zijn werknemers als intrinsiek gemotiveerde professionals, Jean-Francois Zobrist (CEO vanaf 1983) is van ‘Het bedrijf dat gelooft dat de mensheid goed is’ (FAVI).
  2. (14) De Homo Ludens, Sjef Drummen (van Agora, gestart in 2014), ook Chef Drammen: Onderwijs 0.0.: terug naar de spelende mens. Als je kinderen in hokken opsluit, krijg je rattengedrag. De vraag is niet: kunnen onze kinderen die vrijheid aan? De vraag is: durven wij hen die vrijheid te geven?
  3. (15) Zo ziet een echte democratie eruit, Torres in Venezuela: tot op de dag van vandaag: een van de grootste burgerbegrotingen ter wereld, ieder jaar begint met bijeenkomsten op 560 plaatsen in de hele gemeente. Antwoord op de 7 plagen van onze democratie. Van Reybrouck: ‘Behandel de burger als volwassene en hij gedraagt zich als volwassene’. The commons, Garrett Hardin, 1968: The Tragedy of the Commons, Elinor Ostrom (possibilist), 1990: Governing the Commons. Tine de Moor. Alaska: onvoorwaardelijk dividend, gaat uit van vertrouwen. Derde weg, voorbij oude tegenstellingen.

Deel 5. De andere weg: Als je mensen goed behandelt, kun je alleen maar hopen dat ze jou ook goed behandelen. Eenvoudiger wordt het niet in deze ingewikkelde wereld. Niet-complementair gedrag, zijn we er zelf toe in staat?

  1. (16) Theedrinken met terroristen, Halden en Bastoy in Noorwegen: een schoolvoorbeeld van niet-complementaire (andere-wang-aanpak) gevangenissen. De theorie van de ‘gebroken ramen’, gebaseerd op een onrealistisch mensbeeld. Community policing: als je inwoners niet als gewone mensen ziet, dan ga je hen onmenselijk behandelen.
  2. (17) Het beste medicijn tegen haat, racisme en vooroordelen: Zuid-Afrika: de broers Constand (leger in, tot leider van het Afrikaner Volksfront) en Abraham (theologie, tot secondant van Mandela) Viljoen. Na 40 jaar weer bij elkaar, contact, daardoor tussen Mandela en De Klerk. Bekend maakt bemind. Allport, Pettigrew: het kwade is sterker, maar het goede is met meer. Het goede verslaat het kwade door zijn overmacht. Eén ingrediënt essentieel: zelfbeheersing. Contact werkt, maar niet meteen. Je kunt vooroordelen alleen wegnemen als we onze identiteit behouden.
  3. (18) Toen de soldaten uit ‘de loopgraven’ kwamen, letterlijk en figuurlijk. Hoe verder van het front, hoe groter de haat. Wat belet ons om -in deze tijd- uit onze loopgraven te komen? Wie het goede zaait, zal het goede oogsten. Als we ons ingraven in onze eigen loopgraven, verliezen we ons zicht op de werkelijkheid. Van de mooiste dingen in het leven krijg je alleen maar meer als je ze weggeeft: vertrouwen, vriendschap, vrede.

Epiloog: een betere wereld begint niet bij jezelf, maar bij onszelf.

10 leefregels:

  1. Bij twijfel, ga uit van het goede
  2. Denk in win-winscenario’s
  3. Verbeter de wereld, stel een vraag
  4. Temper je empathie, train je compassie
  5. Probeer de ander te begrijpen, ook als geen begrip hebt
  6. Heb je naaste lief, gelijk ook anderen hun naasten liefhebben
  7. Vermijd het nieuws
  8. Sla geen nazi (of: steek je hand uit naar je grootste vijand)
  9. Kom uit de kast, schaam je niet voor het goede
  10. Wees realistisch

Dankwoord

Jesse Frederik leer Rutger kritischer te zijn op zijn eigen ideeen.
De uitspraak ‘De meeste mensen deugen” is uit 2012 van Alex Brenninkmeijer. David van Reybrouck wees Rutger daar op.

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *