Maakt techniek gelukkig ?

Natuurlijk niet, denk ik in eerste instantie, als ik de uitnodiging krijg van Saskia Blom voor een lezing onder die titel. Ik ben er geweest en het was de moeite waard. Boeiend om te zien hoe een historicus een leerzaam zicht heeft op transities in de samenleving en kiest voor duurzaamheid als drager voor wetenschap en techniek.

Spreker is emeritus hoogleraar Geschiedenis van de techniek aan de TU Eindhoven: Harry Lintsen. Hij zit samen met Saskia in het Bestuur van de Stichting Historie der Techniek. Boeiend hoe ie in zijn Inleiding verwijst naar Nieuw Atlantis van Francis Bacon (in 1627), kennelijk de inspiratie voor hoe wetenschap en techniek in dienst staan van de samenleving.

Het verhaal begint bij de gemiddelde levensduur van de Nederlander. Die blijkt vanaf ca. 1850 te zijn gaan oplopen van zo’n 35 naar ca. 75 jaar nu. Zijn vraag is vervolgens wat daarvan de oorzaken zijn.
– Van 1850 tot 1890 was er met name sprake van een voedselrevolutie (eerste broodfabriek in ons land ontstond in A’dam),
– van 1890 tot 1940 van een hygiene revolutie (later vertelt Harry boeiend over de komst van de WC, het toilet in ons land)
– van 1940 tot 1970 van een medische revolutie

Of de mens nou al die jaren gelukkiger is geworden onderzocht Harry samen met Erasmus Universiteit Rotterdam ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven. Het blijkt uit diens enorme database dat de levensvoldoening van de mensen in een land stijgt tegelijk met haar Bruto Nationaal Product (BNP) tot op een bepaald niveau, waarna (kort gezegd) welvaart nog wel stijgt maar welzijn gelijk blijkt. Hetzelfde geldt voor het technologisch nivo van een land: welzijn stijgt erdoor tot op een bepaald niveau. Je kunt vervolgens terug gaan naar NL en naar wanneer NL welk BNP had en zo de slag maken naar het verloop van levensvoldoening in NL in de loop van de tijd. Dan blijkt dat die in NL steeg tot 1970. Sinds die tijd geeft hogere welvaart niet meer welzijn ! Het Bacon-iaanse programma is niet langer meer legitimering van Wetenschap en Techniek, in de woorden van Harry Lintsen. Naar zijn idee kan Duurzaamheid die functie overnemen !

Vervolgens geeft ie fraai aan hoeveel tijd er gaat over transities, over
– het onderzoek naar,
– de ontwikkeling, 
– diffusie en
– stagnatie
(hij onderscheidt 4 fases in een transitie) van electriciteit en de WC/hygiene en waarom transities (dus ook die van Duurzaamheid) zoveel tijd behoeven. Het doorkomen van een nieuwe technologie vergt
– een complete aangepaste infrastructuur,
– competitie tussen alternatieve invullingen van de technologie én
– een verandering van waarden.
Dus wil een technologische revolutie doorkomen, dan moet ook een beschavingsoffensief !

In de discussie spreekt Harry nog verhelderend over
– de de-materialisering, op het vlak van papier en t.a.v. kantoren.
– hoe we ons ontwikkelden van een arme land en een rijke natuur naar een rijk land en een arme natuur, hoe we ons door te ontwikkelen hebben naar een rijk land en een rijke natuur
– Duurzaamheid gaat over de 3 P’s (Profit, People en Planet). Bij Planet onderscheidt ie aandacht voor diversiteit, grondstoffen en energie. Harry zit met name op het laatste punt.

Harry
– scheef 13 boekdelen over de techniek geschiedenis van NL in de 19-de en de 20-ste eeuw, academisch van karakter. Ze zijn daarna door hem meer populair samengevat in Made in Holland;
– werkte mee aan de Canon van Eindhoven;
– werkt nu mee aan een internationaal project Making Europe: Technolgy and Transformations, 1850-2000, waarin door een aantal universiteiten samen gewerkt wordt aan 6 boeken. Zie www.tensionsofeurope.eu. Donateurs zijn welkom.

Boeiend om iemand te zien die studeert op de techniek geschiedenis van NL, mooi naast onze economisch-sociologische geschiedenis van Duitsland onderzoeker (Piet Moerman). Verder is er een link met transitie onderzoeker en bevorderaar Jan Rotmans en Duurzaamheidspromotor Herman Wijffels.

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *