Wat is het Rijnlandse model ?

Vraag is vaak: waar hebben we het over ? Het is niet des Rijnlands om daarover de absolute wijsheid in pacht te hebben. Mijn idee is nu dat het 5 elementen bevat:

1. Allereerst is er de historische oorsprong, gaat het over het oorspronkelijke model van het Duitsland van na WO II: een vorm van kapitalisme: de sociale markteconomie. Boeiend om te zien hoe Angela Merkel expliciet verwijst naar Ludwig Erhardt. Een samenleving en organisaties van gelijkwaardige belangen en partijen. In Nederland ontstaat als expressie van hetzelfde bijvoorbeeld de SER en de OR, verbanden waarin werkgevers en werknemers elkaar structureel ontmoeten en onderhandelen, oog hebben voor elkaars en voor de gezamenlijke belangen. Het Rijnlands model als poldermodel.

2. Het Rijnlandse model is ook het gelijkwaardige partijen model van de samenleving en van de organisatie, tegenover het aandeelhouderswaarde-model van de organisatie en de dominantie van het financieel economische in de samenleving. Economische en Sociale doeltreffendheid, waarde creatie voor alle betrokkenen. Samen werken op basis van gelijkwaardigheid en vertrouwen (samen sterk) is uitgangspunt voor organisatie en samenleving. Er is niet slechts een (dominante) waarheid / realiteit / rationaliteit / logica maar er zijn meerdere (gelijkwaardige). Objectiveren = reduceren, uitsluiten, dood maken. Dynamisch i.p.v. statisch. Doe je voordeel met diversiteit. Verschillen als complementair zien. Chaos- en complexiteitstheorie. Methoden als Open Space, World Café helpen samen richting te vinden. Onderhandelen is belangrijke vaardigheid. Gaat over relatie tussen, interdependentie van mensen. Gaat over verbinden.

3. Vervolgens is er de Rijnlandse werkcultuur, die uit gaat van Vakmanschap, van het primaat van de werkvloer, de professional die intrinsiek gemotiveerd is, ruimte en vertrouwen krijgt versus de manager die (niet gehinderd door verstand van zaken) voor de centen staat, over de verdeling van het geld gaat. Organisatie is er voor mensen. Alle wijsheid komt niet meer alleen van boven! Er is ook zoiets als passie, roeping, toewijding, motivatie, energie, persoonlijk leiderschap, liefde, schoonheid, emotie, concentratie, intuïtie, spiritualiteit, dienend leiderschap, empathie, respect, eerlijkheid. Waarde ontstaat in de operatie. Wie het weet mag het zeggen. Gaat over autonomie van individuele mensen.

4. Een praktische invulling van het Rijnlandse model is het denken in termen van de 3P’s: Profit, People en Planet, van het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Vraagstukken niet alleen financieel-economisch doordenken, maar ook in termen van de betekenis van het vraagstuk voor de medewerker en het milieu. Rentmeesterschap. Holistisch denken.

5. Tenslotte is het Rijnlandse model een axioma, geen dogma, geen ideologie, het gaat om een stelsel van uitgangspunten, een referentiekader, een mind-set, een mental model, een droom ook, waar discussie over mogelijk is. Je kunt elk onderwerp van daaruit op verschillende manieren (Anglo-Amerikaans en/of Rijnlands) invullen. Open / realistische houding t.o.v. de realiteit (John Gray). Met verwondering realiteit tegemoet treden. Er wordt geen stramien op voorhand als waarheid aangenomen.

Ik ben zeer geinteresseerd in reacties, aanvullingen of wat dan ook, ga nu 2 weken met vacantie naar Portugal (Algarve).

Dit vind je misschien ook leuk...

2 reacties

  1. Sjaak Evers schreef:

    Hallo Sjaak,

    Met groeiende interesse heb ik afgelopen weken door de weblog gegrasduind. Inspirerende artikelen! Ik neem me voor om je weblog regelmatig te lezen! Graag reageer ik op het artikel ‘Wat is het Rijnlandse model?’ van 27 mei.

    Nav de 5 elementen – en met in het achterhoofd het verslag van DeLimes dag (http://www.organisatieactivist.nl/www/de-anatomie-van-een-rijnlander/) – wil ik graag een aanvulling / reactie geven. Vooral dat verslag schets een utopia, waarin van diverse positieve eigenschappen nog even de overtreffende trap wordt aangevoerd als ‘typisch Rijnlands’: Enorm goed luisteren, kijken en praten, inschakelen buikegevoel, verleiden, samenwerken, humor (autenthiek!), slim maar open, etc.

    Een fantastisch beeld, maar het is toch niet alles goud dat er blinkt? Het beeld dat geschetst wordt van het Rijnlandse model is wat eenzijdig. Er moet toch ook een keerzijde zijn?

    Mogelijk ligt er een probleem in het verlengde van de sterkte: Het model pleit voor ruimte voor de weldenkende, evenwichtige, holistische mens. Die een autonome plaats als vakman inneemt. Een mooi model, en voor mij persoonlijk ook zeker inspirerend. Maar het geeft 2 risico’s:

    1. In de geschetste elementen kunnen de wat minder (intellectueel) begaafden zich niet herkennen. Wat wordt hun rol? Het lijkt alsof zij buitenspel staan. Zijn zij de marionetten die door de Rijnlandse denkers worden gestuurd?

    2. Een tweede gevaar is dat de ontwikkeling van de mens een potentieel risico vormt, als op basis van de verkregen autonomie van de vakman de gevoeligheid voor signalen van buiten gaat afnemen.

    Op beide punten kan m.i. het – welliswaar wat kortzichtere – Anglo-Amerikaanse model een aardig werkend medicijn zijn. Want de wat platte focus op meetbaar resultaat geeft in die gevallen mogelijk een waarschuwingssignaal als vakmanschap ontpoort.

    Hoe dit mee te nemen? Misschien in element 3 (werkcultuur / vakmanschap):
    Soms schiet vakmanschap door. Bijvoorbeeld nadat de vakman blindelings wordt gevolgd, en hij dientegevolge ook blind wordt voor negatieve aspecten. Dat geeft Schaberg ook aan in zijn artikel ‘horzels zijn welkom, mits ze 100 kg wegen’. De professionals in ze zorg kunnen niet anders dan grootschalig denken. Ze beheersen risico’s door certificering, controle en toezicht; en richten Public Affairs in voor zorgvuldige communicatie. Maar al doende creeren ze daarmee complexiteit waardoor het voor operationele vakmensen onmogelijk wordt om zelfstandig zorg te blijven leveren! En juist die zelfstandige vakmensen zijn nodig. In de eerst plaats voor de zorg-vragers, maar ook om de grote organisaties scherp te houden. Het lijkt erop dat de vakbekwame bestuurders – mogelijk onbedoeld – toch uit de bocht vliegen! De vraag is dus eigenlijk: hoe hou je tegenstrijdige oplossingen van verschillende vakmensen in balans? Want in het voorbeeld van Schaberg slaat de balans ten onrechte door naar de oplossingen van de bestuurders!

    Hoop hiermee constructief mee te denken! En ik wens u veel energie toe in het aanzwengelen van dit gedachtengoed.

    Ik zie uit naar uw reactie,

    Koen Krikke

  2. Sjaak Evers schreef:

    Beste Koen,

    Dank voor je mooie, uitgebreide reactie. Ik heb er graag goed naar gekeken, nagedacht over de 2 risico’s die je noemt.

    N.a.v. je eerste punt zou ik willen zeggen dat Rijnlanders niet alleen met woorden werken en ook niet alleen met hun verstand. De totale persoon met heel zijn hebben en houden, met zijn hebbelijkheden en zijn onhebbelijkheden, zijn sterktes en zijn zwaktes is m.i. uitgangspunt. Denken en doen is in het Rijnlandse ook niet gesplitst. Gelijkwaardigheid en respect voor elkaar zijn deel van de kern van het Rijnlandse en daarmee komen we bij het tweede punt.

    Wat mij betreft is de vakman niet echt autonoom, nl. ook deel in grotere gehelen, netwerken, organisaties, gemeenschappen, gezinnen, buurten, etc. Het is net als met autonome groepen in de Sociotechniek: het is beter om van semi-autonome groepen te spreken.

    Ik zie punt 2 en 3 van mijn 5-ling met elkaar als de kern van het Rijnlandse en met elkaar verbonden. Het is wat Willem Mastenbroek ‘interdependentie’ en ‘autonomie’ noemt, samen door de eeuwen heen verantwoordelijk voor ontwikkeling van organisaties.

    Zoiets, zou ik willlen zeggen ….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *